Jak nauczyć dziecko zdrowo jeść: 11 zasad, które działają od pierwszych miesięcy

Wszyscy chcemy zdrowe dzieci. Dzieki postępom medycyny przeżywalność noworodków jest dziś najwyższa w historii. Możliwe są nawet operacje wykonywane jeszcze w łonie matki. Mamy dostęp do zaawansowanej diagnostyki, która pozwala wykrywać choroby na bardzo wczesnym etapie, zanim zdążą się rozwinąć. Wysoki poziom higieny wyeliminował większość chorób zakaźnych, a antybiotyki — choć w przeszłości często nadużywane — dziś skutecznie leczą infekcje, które kiedyś były śmiertelne.

A jednak, mimo tych ogromnych osiągnięć, zdrowie współczesnych dzieci coraz częściej budzi niepokój. Rośnie liczba chorób przewlekłych, zaburzeń metabolicznych, alergii, problemów jelitowych i neurorozwojowych. Nie wszystko sprowadza się wyłącznie do jedzenia, jednak to właśnie w dzieciństwie kształtuje się smak dziecka — a on wpływa na wybory żywieniowe przez całe życie.

Słodycze były czymś zupełnie normalnym, gdy byłam dzieckiem. Dawanie ich dzieciom było formą okazywania miłości — nagrodą, prezentem przy odwiedzinach, urodzinach czy innych uroczystościach. Normą były też częste wizyty u dentysty i plomby w niemal każdym zębie. Przejście na inny sposób jedzenia było dla mnie bardzo trudne i do dziś się z tym zmagam. To, co jemy w dzieciństwie, naprawdę zostaje z nami na całe życie.

Dlatego, kiedy urodził się mój pierwszy syn, bardzo chciałam, aby nauczył się żyć inaczej. Tym bardziej że przyszedł na świat z wadą wrodzoną — zależało mi, by zapewnić mu jak najlepszy start. Wtedy zainteresował mnie film dokumentalny o plemieniu Masajów. U nich normą jest picie krowiej krwi z mlekiem, a nawet wykorzystywanie moczu krowy. Wiem — brzmi okropnie. Ale skoro oni potrafią nauczyć swoje dzieci takich „przysmaków”, tym bardziej my możemy nauczyć nasze dzieci jeść różnorodnie i zdrowo. Co więcej, możemy wpoić im nawyki, które zostaną z nimi na całe życie.

Jak więc nauczyć dziecko zdrowo jeść — tak, aby nie tylko jadło „to, co trzeba”, ale naprawdę polubiło zdrowe jedzenie i w przyszłości samo dokonywało dobrych wyborów?

Kiedy dziecko kończy 6 miesięcy, zwykle zaczynamy rozszerzanie diety od banana lub ziemniaka. Gotowe tubki ze sklepu są najczęściej oparte głównie na owocach. Tymczasem, zgodnie z zaleceniami dr. Daniela Amena, specjalisty od zdrowia mózgu, dieta powinna opierać się przede wszystkim na dobrej jakości tłuszczach, warzywach i białku. Dlatego pierwszym jedzeniem Sebastiana było awokado z jabłkiem, żółtko z masłem od krów karmionych trawą oraz warzywa posypane tartą wątróbką — bogatym źródłem żelaza i witaminy A, wspierającej wzrok.

Minęło od tamtej pory pięć lat. W ten sam sposób wychowałam drugie dziecko. Nie trzymamy w domu słodyczy — pojawiają się jedynie okazjonalnie (tak, także u mnie, zwłaszcza w określonych momentach cyklu). Przez te lata wypracowaliśmy w naszej rodzinie kilka zasad żywieniowych, którymi chcę się z tobą podzielić.

Im wcześniej wprowadzisz różnorodne pokarmy do diety dziecka, tym szybciej uzna je za normę. Optymalnym czasem na wprowadzenie spiruliny, chlorelli czy zielonych koktajli jest około 1,5 roku, choć ja zaczęłam już w wieku 6 miesięcy. Dziecko przyzwyczaja się wtedy do zielonego koloru jedzenia i nie widzi w tym nic dziwnego.

Zamiast słodyczy oferuj owoce. W naszym domu dzieci mogą jeść tyle owoców, ile chcą, a jako nagrodę dajemy im te bardziej egzotyczne, np. mango czy kaki. W ten sposób uczymy je, że słodkie może być naturalne i wartościowe. Dodatowo, oferujemy tez daktyle, rodzynki domowe żelki (po przepis zapraszam tu) i domowe batony orzechowe z syropem kloniowym.

Kupowane jogurty często zawierają ogromne ilości cukru, barwników i sztucznych słodzików — wszystko to, czego Twoje dziecko nie potrzebuje. Dlatego wprowadzamy naturalny jogurt z miodem i owocami.

Nie każde dziecko polubi wszystko od pierwszego razu. Żadne z moich dzieci nie polubiło oleju rybiego — nawet podawanego w jogurcie. Najbardziej efektywne było obiecanie im czegoś tuż po podaniu omega-3, np. kawałka mango. Takie drobne „nagrody” pomagają wprowadzić wartościowe produkty bez wymuszania.

Modelowanie zachowań jest kluczowe. Małe dzieci chcą jeść to, co jedzą rodzice. Jeśli masz ochotę na coś, czego nie chcesz dać dzieciom, zrób to w innym pokoju. Dziecko bierze przykład z rodzica, więc ważne jest, abyście razem jedli zdrowe posiłki. Pamiętaj: dzieci nie wierzą w to, co mówisz, ale w to, co robisz. Akcja jest głośniejsza niż słowa.

Jeśli dziecko jest starsze i ma już ukształtowane nawyki, zastanów się, co możesz zamienić na zdrowszą alternatywę. Jeśli lubi granolę z mlekiem, użyj mleka od krów karmionych trawą i zrób granolę w domu, bez cukru. Jeśli codziennie je czekoladę, wybierz gorzką. Jeśli pije gotowe kakao, przygotuj zdrowy zamiennik, np. kakao z cukrem kokosowym w proporcji 50/50.

To zasada Division of Responsibility (DOR) autorstwa Ellyn Satter, amerykańskiej dietetyczki i terapeutki. Rodzic decyduje CO jest na talerzu, dziecko decyduje ILE zje. Dzięki temu dzieci:

• rozwijają samoregulację apetytu,
• budują pozytywne relacje z jedzeniem,
• unikają wymuszeń, kar i nagród związanych z jedzeniem.

Dziecko może potrzebować 10–15 kontaktów z nowym jedzeniem, zanim je zaakceptuje. Zazwyczaj jest nieufne przy pierwszym kontakcie, dlatego musi je powąchać, dotknąć i posmakować. Nie zrażaj się, jeśli nie zje od razu brokuła — podawaj je wielokrotnie, pokazując, że sam lubisz jeść te produkty.

Dziecko nie rozumie konceptu zdrowia. Zamiast mówić, że coś jest „zdrowe”, powiedz, co to daje: np. „to jedzenie pomoże Ci mieć więcej energii” albo „jedzenie ryb sprawi, że będziesz mądry i będziesz umiał sam czytać bajki”. Pokaż, że jedzenie wspiera wzrost, rozwój i codzienne funkcjonowanie.

Kiedy dzieci pójdą do przedszkola, tracisz już pełną kontrolę nad tym, co jedzą. Masz jednak wpływ na to, jak będzie kształtował się smak Twojego dziecka i jego podejście do jedzenia. Wprowadzając różnorodne pokarmy i zdrowe nawyki od najmłodszych lat, dajesz mu fundament, który zostanie na całe życie.

Oczywiście są chwile, np. wakacje czy urodziny kolegów, kiedy pozwalamy sobie na pewną elastyczność. Przecież żyjemy w społeczeństwie, a jedzenie to też przyjemność i element wspólnych doświadczeń. Ważne, by te odstępstwa były świadome i nie zaburzały codziennych nawyków, które wprowadziliśmy w domu.

Masz swoje sposoby na kształtowanie zdrowych smaków u dzieci? Napisz w komentarzu