Omega-3: Supermoc dla mózgu i oczu dziecka

Pierwsze 1000 dni życia dziecka – kluczowy okres rozwoju

Okres od poczęcia do około drugich urodzin dziecka jest najbardziej kluczowy dla rozwoju mózgu i układu odpornościowego. W tym czasie tworzą się połączenia nerwowe, które stanowią fundament dla uczenia się i zdrowia przez całe życie. Nic więc dziwnego, że koncepcja pierwszych 1000 dni życia jako „okna możliwości” opiera się na szerokiej bazie dowodów naukowych. Badania pokazują, że wczesne interwencje mogą przynieść ogromne korzyści zarówno pojedynczym dzieciom, jak i całym społeczeństwom. Być może czytałaś już mój poprzedni post na temat ważnej roli kwasu DHA w okresie prenatalnym dla zdrowia mózgu dziecka. Jego znaczenie nie kończy się jednak na ciąży – pozostaje szczególnie istotny w okresie karmienia piersią i w dalszym rozwoju dziecka.

Jednymi z najważniejszych składników odżywczych w tym okresie są wielonienasycone kwasy tłuszczowe DHA i ARA. Naturalnie występują one w mleku kobiecym, a od niedawna są również dodawane do mleka modyfikowanego. DHA znajduje się głównie w rybach, natomiast ARA jest kwasem tłuszczowym omega-6 obecnym przede wszystkim w produktach odzwierzęcych.

Co to sa kwasy DHA i ARA i dlaczego są tak ważne?

Kwas dokozaheksaenowy (DHA) i kwas arachidonowy (ARA) to wielonienasycone kwasy tłuszczowe . Są naturalnie obecne w mleku kobiecym, a od niedawna również dodawane do mleka modyfikowanego. DHA występuje głównie w rybach, natomiast ARA jest kwasem tłuszczowym omega-6 obecnym przede wszystkim w produktach odzwierzęcych.

Kwas ARA występuje w:

mięsie
podrobach (najwięcej)
rybach
produktach mlecznych
jajach

W pierwszym roku życia zarówno DHA, jak i ARA intensywnie gromadzą się w mózgu niemowlęcia. Dlatego tak ważne jest zapewnienie ich odpowiedniej podaży. Co więcej, mleko matki zazwyczaj zawiera korzystniejszy profil kwasów tłuszczowych niż mleko modyfikowane, co dodatkowo wspiera rozwój mózgu dziecka.

DHA może chronić płuca wcześniaków

Dysplazja oskrzelowo-płucna (BPD) to poważny problem u bardzo wcześnie urodzonych dzieci. Mimo że przez ostatnie 20 lat coraz więcej wcześniaków przeżywa, częstość BPD nie spadła. To sprawia, że rodzice i lekarze wciąż szukają sposobów na ochronę delikatnych płuc najmniejszych dzieci.

Jednym z potencjalnych rozwiązań jest DHA. Zarówno badania na zwierzętach, jak i u ludzi sugerowały wcześniej, że kwas ten może wspierać rozwój płuc i zmniejszać ryzyko przewlekłych chorób układu oddechowego.

Aby to sprawdzić, przeprowadzono duże randomizowane badanie kliniczne. Planowano włączyć do niego 1244 wcześniaków, po 622 w każdej grupie. Dzieci losowo przydzielono do dwóch grup:

grupa kontrolna – otrzymywała identyczną emulsję, ale bez DHA
grupa DHA – otrzymywała emulsję z DHA w dawce 60 mg/kg masy ciała dziennie

Wyniki pokazały, że suplementacja DHA może zmniejszać problemy oddechowe u bardzo wcześnie urodzonych dzieci.

Dlaczego poziom DHA u matek jest często za niski

Naukowcy zauważają jednak, że poziom DHA – tak ważnego dla rozwoju układu nerwowego dziecka – jest często zbyt niski. Skąd się to bierze?

Na początku lat 2000 Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) zaleciła, aby kobiety w ciąży i karmiące ograniczyły spożycie ryb ze względu na możliwość obecności metylortęci. W rezultacie wiele kobiet zaczęło jeść znacznie mniej ryb.

Jednak osiem lat później zalecenia zostały zmienione. FDA zaczęła rekomendować, aby kobiety karmiące spożywały co najmniej 200 mg DHA dziennie. Co więcej, najnowsze badania sugerują, że około 1000 mg DHA dziennie może być jeszcze korzystniejsze dla rozwoju dziecka w łonie matki.

Więcej DHA w diecie mamy – więcej DHA w mleku

Poziom DHA w mleku matki w dużej mierze zależy od jej diety. Innymi słowy – im więcej DHA spożywa mama, tym więcej tego kwasu trafia do mleka.

Przykładowo w badaniu przeprowadzonym w Dakocie Południowej analizowano skład mleka karmiących kobiet. Początkowo u większości z nich poziom DHA był niski. Następnie połowie uczestniczek zalecono zwiększenie spożycia produktów bogatych w DHA lub przyjmowanie suplementów.

W efekcie przy drugim pomiarze poziom DHA w mleku znacząco wzrósł u kobiet, które zmieniły dietę. Natomiast u tych, które nie wprowadziły zmian, pozostał na podobnym poziomie.

Podobne wnioski przyniosło badanie przeprowadzone w Brazylii. Okazało się, że im więcej kwasów omega-3 znajdowało się w mleku matki, tym mniej było w nim szkodliwych tłuszczów trans.

Co się dzieje przy niedoborze omega-3?

Niedobór kwasów omega-3 może prowadzić do zmniejszenia poziomu DHA w mózgu i zwiększenia proporcji kwasów omega-6. W badaniach na zwierzętach wykazano, że niski poziom DHA w rozwijającym się mózgu prowadzi do:

zaburzeń powstawania neuronów
zmian w metabolizmie neuroprzekaźników
problemów z uczeniem się
zaburzeń widzenia

Podobne zależności obserwuje się również u ludzi. Badania sugerują, że niski poziom DHA u matki może być związany z większym ryzykiem problemów rozwojowych u dziecka. Z kolei poprawa odżywiania matki w DHA zmniejsza ryzyko problemów ze wzrokiem i rozwojem układu nerwowego u niemowląt.

Wpływ suplementacji omega-3 na rozwój dzieci poniżej 4. roku życia

Pierwsze 1000 dni życia dziecka czyli pierwsze 3 lata to kluczowy okres, który kształtuje jego przyszłe zdrowie i zdolności poznawcze. W tym czasie dziecko rośnie bardzo szybko, a mózg intensywnie tworzy nowe połączenia nerwowe. Te połaczenia, czyli synapsy będą stanowić podstawę do uczenia się i zdrowia przez całe życie. W tym okresie dojrzewa też układ odpornościowy, dlatego odpowiednie odżywianie, i wsparcie emocjonalne w tym okresie są niezwykle ważne.

Ciekawych danych dostarczyło badanie przeprowadzone w Gwinei Bissau, w którym wzięło udział ponad 1000 dzieci. Przez pięć miesięcy dzieci otrzymywały:

zwykłe śniadanie
mieszankę wzbogaconą
suplement z omega-3

Okazało się, że u dzieci poniżej 4. roku życia suplement z omega-3 przyniósł najlepsze efekty. Zaobserwowano między innymi:

poprawę pamięci
wzrost poziomu hemoglobiny u dzieci z anemią
lepszy skład ciała (więcej mięśni, mniej tłuszczu)
lepszy przepływ krwi w mózgu

Natomiast u starszych dzieci efekty były znacznie słabsze. Wyniki te sugerują więc, że największe korzyści z suplementacji omega-3 pojawiają się we wczesnym dzieciństwie.

Wpływ diety bogatej w omega‑3 na wzrok i mózg dzieci

Dieta bogata w kwasy tłuszczowe omega‑3 może wspierać nie tylko zdrowie mózgu, ale także poprawiać wzrok u dzieci z ADHD lub niższym IQ. Potwierdzają to badania przeprowadzone na dzieciach z ADHD i niższym poziomem IQ. W badaniu wzięto udział 179 dzieci, które podzielono na dwie grupy: jedna spożywała zwykłe jajka, a druga – jajka bogate w omega‑3 przez 3 miesiące. Przed rozpoczęciem i po zakończeniu badania oceniano ostrość wzroku uczestników.

Wyniki pokazały, że dzieci jedzące jajka bogate w omega‑3 miały wyraźnie lepszą ostrość wzroku. Co więcej, zauważono korzystniejszy skład kwasów tłuszczowych w krwinkach. Dodatkowo jajka są doskonałym źródłem choliny – składnika odżywczego wspierającego funkcje mózgu i zdrowie oczu.

Co ciekawe, cholina i omega‑3 działają synergicznie, czyli wzmacniają wzajemnie swoje działanie. Oznacza to, że razem mogą jeszcze skuteczniej poprawiać zarówno wzrok, jak i funkcje mózgu u dzieci.

Omega‑3 a objawy ADHD i nauka

Dzieci i młodzież z ADHD często mają niedobory kwasów tłuszczowych omega‑3. Liczne badania wskazują, że suplementacja może poprawić objawy ADHD i koncentrację. Wyższy poziom omega‑3, a szczególnie DHA, wspiera również umiejętność czytania i zachowanie. Największe korzyści obserwuje się u dzieci, które jednocześnie mają trudności w nauce.

W jednym z badań wzięło udział 90 australijskich dzieci z nasilonymi objawami ADHD. Naukowcy zauważyli, że dzieci przyjmujące DHA osiągały lepsze wyniki w czytaniu oraz wykazywały niższe oceny zachowań buntowniczych według rodziców. Efekt był jeszcze bardziej widoczny w grupie 17 dzieci z trudnościami w nauce, gdzie wzrost DHA w krwinkach wiązał się z:

lepszym czytaniem i pisaniem,
większą zdolnością do podzielnej uwagi,
mniejszą nadpobudliwością i rozdrażnieniem,
ogólną poprawą objawów ADHD.

Suplementacja omega‑3 a młodzieńcze zaburzenia psychiczne

Coraz częściej obserwuje się zaburzenia psychiczne u młodych ludzi, takie jak choroba afektywna dwubiegunowa czy schizofrenia, a nawet u osób bardzo młodych. Jedno z badań wykazało, że suplementacja kwasami omega‑3 w połączeniu z witaminą D może poprawiać funkcje poznawcze oraz zachowanie u osób z tymi zaburzeniami.

Ponadto, badanie u 90 dzieci z ADHD potwierdziło, że wyższy poziom DHA w krwi może wspierać czytanie i zachowanie. Najlepsze efekty obserwowano u dzieci mających trudności w nauce – czytały i pisały lepiej, lepiej dzieliły uwagę, a rodzice zgłaszali mniej problemów z nadpobudliwością i zachowaniami opozycyjnymi.

Podsumowanie:

Na podstawie dostępnych badań naukowych można zauważyć, że kwasy tłuszczowe omega-3 odgrywają ważną rolę w rozwoju i funkcjonowaniu organizmu dziecka. Szczególnie istotne wydają się u dzieci z ADHD oraz u tych, które mają trudności w nauce.

Najważniejsze korzyści opisane w badaniach obejmują:

wspierają zdrowie mózgu i rozwój układu nerwowego u dzieci
mogą poprawiać ostrość wzroku
poprawiają profil kwasów tłuszczowych w krwinkach
mogą łagodzić objawy ADHD
wspierają koncentrację i zdolność skupienia uwagi
mogą zmniejszać nadpobudliwość i rozdrażnienie
wspierają zachowanie i mogą zmniejszać zachowania buntownicze
mogą poprawiać zdolności poznawcze
wspierają naukę czytania i pisania
poprawiają zdolność do podzielnej uwagi
mogą wspierać zdrowie psychiczne młodych osób
w połączeniu z witaminą D mogą poprawiać funkcje poznawcze i zachowanie u osób z zaburzeniami psychicznymi
działają synergicznie z choliną, wspierając rozwój mózgu i zdrowie oczu

Dlatego warto zadbać, aby w diecie dzieci regularnie pojawiały się źródła kwasów omega-3, takie jak tłuste ryby morskie, jaja wzbogacone w omega-3 czy inne produkty bogate w te cenne tłuszcze.

Jeśli ten temat jest Ci bliski, chętnie poznam Twoją opinię. Czy Twoje dziecko je produkty bogate w omega-3? A może zauważyłaś różnicę po wprowadzeniu ich do diety? Podziel się swoim doświadczeniem w komentarzu – Twoja historia może pomóc innym mamom.